IEMAND EEN RATING NODIG?

Afgelopen maandag zorgde Tegenlicht ervoor, dat er eindelijk een beetje licht werd geschenen op de Rating-Agency’s. Die voor velen van ons onbekende bureaus, die zo lijkt het althans met de knip van een vinger en op basis van door henzelf ontwikkeld rekenmodel landen [maar ook bedrijven en banken] kunnen maken of breken. Als het rekenmodel uitwijst, dat een land een downgrade moet krijgen komt die downgrade er ook. Of er nu 1, 10, 20 of 50 miljoen mensen daardoor hun baan of hun inkomen zullen verliezen is in het geheel geen issue. Het cijfer, de uitkomst is wat telt en wat als een valbijl neerkomt op hen, die daarvoor worden uitgekozen.
Ik ga proberen jullie te vertellen hoe dat precies werkt met die ratings. Maar ook wat de voorgeschiedenis is. En zijdelings zal ik ook proberen het reilen en zeilen van de rating-buro’s te relateren en in te passen in wat er de afgelopen 20 jaar met Europa is gebeurd. Ik zal me daarbij zoveel mogelijk beperken tot herkenbare relaties en gevolgen.
Al schrijvende zat ik binnen de kortste keren aan een log van het formaat behangrol. En dat doe ik jullie niet aan; ik hakte de boel in 2 delen, waarvan het eerste hieronder is opgenomen. Dat eerste deel poogt een stukje geschiedenis en het waarom van ratings te belichten. Deel 2 zal gaan over “hoe komt een land/onderneming aan een rating” en de veelal onderschatte en m.i. te vaak buiten de publiciteit gehouden impact van ratings op de pensioenfondsen.

In 1985 waren er wereldwijd slechts 12 landen, die een zgn. rating bezaten. De business als rating-agency was magertjes. Toen kwam “Reaganomics”, wat in de US zijn succes had bewezen, overwaaien naar Europa en was het Margaret Thatcher, die tot hermodellering van de UK besloot en daarmee Europa liet kennis maken met het systeem van liberalisering. Wat volgde is geschiedenis [zelf zou ik dat liever omschrijven als een zwarte bladzijde in de geschiedenis]. Clinton kwam in de US en liet zich verleiden; Blair kwam in de UK en hapte toe. Wij in Nederland mochten ons verheugen in de geboorte van Paars en de komst van “verenafschudder” Wim Kok.
Eensgezind besloten US en het rammelende Europa [want de UK hoorde er eigenlijk niet bij] voor het grote doel te gaan: eeuwige economische groei en als vrucht daarvan eeuwige welvaart, te bereiken via de weg van de complete liberalisering van werkelijk alles waar geld aan te verdienen was.
Wat hebben we er van genoten met zijn allen, weten jullie het nog?
De US liep zoals welhaast gebruikelijk iets voor op Europa. Om op zo gelijk mogelijke voet met de Amerikanen zaken te kunnen doen moesten er wat obstakels worden opgeruimd. De eersten die dat in de gaten hadden waren de banken. Om in de US-markt [toen nog het Eldorado] te kunnen penetreren moest men wel over een rating beschikken. Dus haastten de grote Europese banken om dat in orde te krijgen. Het werkaanbod voor de rating-agency’s explodeerde.
Door de veel te enge verwevenheid van banken met de economie van individuele landen [het too-big-to-fail-principe vond daar zijn ontstaan] liepen diezelfde landen een groot risico. Zou een nationale bank [niet De Nederlandse Bank] om welke reden dan ook een substantiële verlaging van zijn rating moeten ondergaan dan werd het land van herkomst daarmee direct ook minder betrouwbaar en kredietwaardig. Na de banken volgden dus de nationale staten in de jaren 90 hetzelfde pad en besloten staten-ratings in te voeren. Het werkaanbod voor de rating-agency’s nam exponentieel toe.
Een rating baseer je normaliter op de balans van meestal een onderneming. Bij banken kon dat principe moeiteloos 1 op 1 worden toegepast. Maar voor landen lag dat iets minder eenvoudig. Aldus werd via de ontwikkeling van een set nieuwe parameters afgesproken, dat de rating van landen zou worden gekoppeld aan economische groei [zowel de werkelijke groei als de potentiële groei]. En zo is het allemaal gekomen, dat vrijwel alle landen van enig gewicht in de wereld over een rating beschikken. En zo is evenzeer simpel te verklaren, dat politici sinds de periode Kok eigenlijk alleen maar praten over economische groei en de onverbiddelijke noodzaak daartoe.

Hoe werkt het en waarom?
De geschiedenis verklaard hebbend blijven er natuurlijk zat vragen onbeantwoord. De belangrijkste is misschien wel “wat ging er mis bij de invoering van dat ratingsysteem?”. Eigenlijk heel weinig is daarop het wellicht verrassende antwoord. Het systeem van rapportcijfers an sich is niet frauduleus of riskant. Zolang iedereen zich netjes aan de afspraken houdt hoeft er niets mis te gaan. Maar er lopen altijd wat al te bijdehante [vooral] jongens rond, die denken dat ze net 1 miljardje meer kunnen verdienen dan die andere bijdehante jongens en meisjes. En daar ligt grotendeels de even banale als simpele verklaring van “what went wrong”. Pure greed, not a surprise either heb ik het vermoeden.
Maar omdat ik beoog jullie te vertellen hoe het systeem werkt en waarom dat zo is laat ik de beschouwing over de oorzaak van het kwartet crises van de laatste inmiddels al 5 jaar verder rusten.
Waarom een rating? Omdat leners [landen, banken] hun leenrelatie van puur nationaal wilden veranderen in internationaal. M.a.w. men wilde kunnen lenen op de internationale geldmarkt. Die wens kwam niet op als poepen, maar was een simpel gevolg van het volop in gang zijnde liberaliseringsproces. Als gevolg daarvan wilden echt grote beleggers hun horizon zo ver mogelijk verbreden. [Ze wilden gewoon overal waar dat maar kon de enorme winsten weghalen. Nederland, maar ook vele andere Europese staten maakten ineens kennis met hedgefunds, die een onstilbare honger hadden m.b.t het overnemen van allerlei bedrijven. De politiek was destijds nog zo naief door de volkomen onbekendheid met het fenomeen hedgefund dat ze maar al te graag bereid was iedereen die het wilde horen te vertellen, dat de komst van de hedgefunds een zegen voor de Nederlandse economie was. Ondertussen zogen de aasgieren achter die hedgefunds onder de kont van de politiek vele bedrijven tot op de bodem leeg.]
Beleggers, in die beginjaren van de roofbouw in Europa, verlangden een rating alvorens de bakken met geld tegen een aantrekkelijke rente aan de hongerige landen te geven. Zie hier de verklaring waarom landen als Griekenland, Portugal , Ierland, Spanje en zelfs Italië er zeer veel aan gelegen was om niet alleen in de eurozone te worden toegelaten, maar ook de ruimte [en hulp] wensten en vervolgens kregen van hun euro-broeders om een beetje aan creatief cijferen te gaan doen eind jaren 90. Iedereen wilde uiteraard een zo hoog mogelijke rating, liefst die triple A. Want dat was de weg om de leenmachine zo soepel mogelijk aan de gang te houden.
Aldus geschiedde en ruim 10 jaar later is het Balkenende-zuur omhoog gekomen. Simpelweg om dat iedereen, met de politiek voorop, heilig geloofde in het sprookje van de eeuwige economische groei en dus in het verlengde daarvan de mogelijkheid om eeuwig te kunnen blijven lenen. [Wat zeg ik? Ze geloven er nog steeds in! ]
Zalm had boven zijn bed een tegeltje hangen met de tekst: De teller op +3 en de zilvervloot blijft komen. En jullie en ik, misschien met hier en daar enige reserve, geloofden het ook.

[wordt vervolgd]

Advertenties

24 thoughts on “IEMAND EEN RATING NODIG?

  1. Pingback: VAN RATEN BEZETEN « RadaRoligy

  2. Lekker geschreven en dus lezende 1e deel van je samenvatting, RadaR. En het idee om waar relevant links te leggen naar de ontwikkelingen sinds Maastricht is prima!
    Het meest geschokt was ik in de uitzending te horen uitleggen, dat landen zelf het initiatief hebben genomen [ik weet, eigenlijk zou ik moeten zeggen: zich door de bankwereld hebben laten dwingen] om een rating te krijgen.
    In feite komt dat, met de huidige situatie in gedachten, neer op het vrijwillig de ketenen hebben laten omleggen.
    Mooi praktijk voorbeeld vond ik dat van die Portugese burgemeester [ik meen dat de plaats Caiscas heette o.i.d.], die ons vertelde, dat gouden regel in het spel is, dat lagere overheden [provincies, steden] nooit een hogere rating kunnen hebben dan het land waar ze onderdeel van uitmaken. Toen Portugal dus hard onderuit werd gehaald ging ook Caiscas, florerend en gezond, keihard naar de diepte van de junkstatus. De burgemeester bleek zijn stad contracten te hebben laten afsluiten met alledrie de grote RA’s. De contracten lagen voor hem op tafel; desgevraagd gaf hij aan ze met onmiddellijke ingang te gaan ontbinden. 🙂
    We hebben het er vele malen vaker over gehad: het is gewoon een grootschalig spelletje Monopoly wat er wordt gespeeld. Je zou erom kunnen lachen als het in werkelijkheid niet zo triest was. Want er zijn geen houten “huisjes” en “hotels” in het geding, maar werk en inkomen van 10-tallen miljoenen mensen.
    De burgervader zelf omschreef het spelletje Monopoly trouwens als een economische oorlog tegen Europa. Het moet je goed doen te constateren, dat waar jezelf maar al te vaak dergelijke terminologie gebruikte [economische oorlogsmisdadigers vind ik nog steeds een schitterende vondst!] er nu een bestuurder uit Portugal is, die vrijwel identieke woorden gebruikt. Waarmee de juistheid van je al in 2009 geventileerdeconclusies wel bewezen mag worden geacht. Dat allerlei andere angsthazen zich verre van dergelijke bewoordingen houden doet daar hoegenaamd niets aan af.
    Op naar deel 2.

  3. Prima eerste aanzet, RadaR. En het verdient een dik compliment hoe je poogt het verhaal over de RA’s te linken aan de gebeurtenissen van de laatste pakweg 20 jaar. Natuurlijk begrijp ik dat je daarin niet uitputtend te werk kunt gaan; dat zou meerdere behangrollen tekst opleveren en we hebben nu eenmaal rekening te houden met de aandachtsspanne van lezers.
    Zelf zit ik met het probleem niet goed te weten wat te doen: er liggen bij mij wat reacties in de aanslag, die soms verder gaan dan je nu behandelt. Door ze hier neer te zetten kan ik weleens door het aangekondigde deel 2 heen gaan fietsen. Dus ik ga even in retraite om te kijken hoe ik dat kan voorkomen en toch een zinvolle bijdrage kan leveren in een voortgaande discussie over dit eerste deel.
    Het is een prettige ervaring weer eens lekker over een “financiële crisis”-log in debat te gaan.

    • Hahaha Leon ……laat ik je zeggen, dat ik nemen van risico’s niet per definitie onder slecht/onverstandig gedrag vind horen.
      Ok, RadaR, laat ik het voorzichtig formuleren, opdat ik nog voorkom door je deel 2 te fietsen. Nog in de nevelen gehuld is gebleven wat ik maar het “voor wie” aspect zal noemen. Waarom RA’s doen wat ze doen en hoe …. dat is helder aan het licht gebracht. Maar zijn RA’s volkomen zelfstandig opererend? Of werken ze soms/vaak/altijd in opdracht van iets of iemand? En wat is daarvan het doel? Beknopter kan ik het niet stellen, maar ik neem aan dat mijn opmerking duidelijk is.

      • Je vragen raken inderdaad in belangrijke mate wat ik nog in petto heb voor deel 2. Maar iets nu er al over zeggen schaadt niets of niemand denk ik.
        In de uitzending van Tegenlicht kwam heel duidelijk naar voren, dat RA’s geen zelfstandig opererende organisaties zijn, die het tot hun taak rekenen om continu de rating van bedrijven en landen in de gaten te houden. Sterker nog: er vinden nooit al of niet spontaan autonome ratingonderzoeken plaats. Pas als er een “verzoeker” is gaan de RA’s aan de gang.
        Dat kan [in de utopische situatie van fair play] een onderneming of een land zijn wat de kapitaalmarkt op wil en daarvoor een rating nodig heeft. Het kan ook een investeerder zijn, die voornemens is een paar losse miljarden in een land of onderneming te steken, maar wel wil weten hoe de kredietwaardigheid van de potentiele lener er voor staat. Het is zelfs mogelijk dat beide partijen [lener en investeerder] onafhankelijk van elkaar als verzoeker optreden. Het maakt de RA’s geen donder uit, die rekenen wel. Dergelijke situaties doelde ik op, toen ik in het log aangaf, dat het systeem van rapportcijfers geven an sich niet frauduleus of riskant hoeft te zijn.
        Maar we hebben met mensen achter de investeringsbanken en andersoortige leners te maken en dan spelen hele andere zaken en mogelijkheden een rol.
        [Al schrijvend krijg ik zin om er toch wat dieper op in te gaan, dus doe ik dat maar :)]
        Laten we het dankbare voorbeeld Griekenland maar weer bij de horens vatten. Goldman Sachs [ik blijf niet aan de gang met het herhalen van de enorme macht van die grootste investeringsbank ter wereld] heeft de Grieken geholpen de boel te belazeren, met medeweten van de andere eurozone landen. Wat wellicht niet is beseft [het is haast onvoorstelbaar dat te zeggen, maar veel wijst erop] is, dat daarmee meteen het fundament is gelegd om waar dat nodig zou zijn het land en daarmee de eurozone te kunnen aanpakken. Volg mijn redenering maar als je wilt.
        Wat nodig was zijn 2 dingen. Allereerst het aan de kaak stellen van de Griekse fraude en het daarmee blootleggen van de naar de Europese leiders dachten zorgvuldig afgedekte verrotting van de Griekse economie. Dat proces hebben we allemaal vanaf 2009 op de voet kunnen volgen. Vervolgens is er een partij [tot op de dag van vandaag is volstrekt onhelder wie dat feitelijk is geweest], die ogenschijnlijk legitiem om een ratingonderzoek vraagt en hopla …….. daar gaan de Grieken. En hopla, een euro-crisis is geboren.
        Buiten de noodzaak om heel zorgvuldig af te dekken wie de spelers in een dergelijk spel zijn is er verder niet zo veel nodig om een dergelijke sneeuwbal aan het rollen te krijgen en die vervolgens de omvang van een lawine te zien aannemen.
        Je kon het lezen: ik ga ook nog iets zeggen over de relatie tussen de pensioenfondsen [de grootste investeerders qua financiële draagkracht, maar meteen ook de slechtst bestuurde] met de RA’s en over het gokken op ratings. Dat hou ik achter voor deel 2. 🙂

      • Als je het zo uitlegt, RadaR, vervalt elke noodzaak tot het stellen van vragen. Maar wat je wel doet [en daar zul je begrip voor kunnen opbrengen, denk ik] is het genadeloos aanwakkeren van een steeds vaker terugkerende woede. Die zich trouwens steeds meer begint te richten op de politieke kopstukken uit de categorie Kok, Zalm, Balkenende, Lubbers e.d. Want die heren hebben niet alleen zichzelf enorm in het pak laten naaien, maar daarmee ook ons.

      • Misschien hadden genoemde heren geen andere keus dan zich flink in het pak te laten naaien, P. ? En ontbrak hen destijds de lust [en uiteraard de moed] om het werkelijke verhaal achter Maastricht, de euro en De Nieuwe Weg aan ons te vertellen?
        Zoals hun opvolgers anno 2012 de lust en moed ontbreekt om het echte verhaal van nu te vertellen.

      • Ik kan prima met je antwoorden leven, RadaR! 🙂
        Doe rustig aan met deel 2, want ik heb het idee, dat je wel heel veel energie in de RA’s aan het steken bent. Wat ik mezelf misschien kan aanrekenen, omdat ik het nu eenmaal was die je aanspoorde om met een dergelijk onderwerp te komen.
        Laat ik nogmaals benadrukken, dat ik met het resultaat meer dan tevreden ben.

  4. Je schets van de ontstaansgeschiedenis van het neo-liberale Europa lijkt mij accuraat. Heel herkenbaar en terughaalbaar.
    Wat mij vooral triggert in dit eerste deel is, dat hoe je het ook wendt of keert, er een heel duidelijke lijn loopt tussen het ratificeren van het Verdrag van Maastricht en het besluit tot invoering van de Euro aan de ene zijde en de grote oversteek van “Reaganomics” c.q. het neo-liberalisme naar Europa aan de andere zijde.
    Elke stap is nauwkeurig gepland, gebaseerd op het luchtkasteel van eeuwige economische groei en daaruit voortkomende eeuwige welvaart. [Wie herinnert zich niet de woorden van Clinton rond de eeuwwisseling?]
    De combinatie van altijd groeien en altijd lenen blijkt inmiddels een dodelijke.
    Maar men weet geen weg meer terug, zoals jij ook terecht aanstipt. En is nu in de situatie terecht gekomen, dat groei [nodig om in het systeem te kunnen blijven meedraaien] slechts nog kan worden gesimuleerd via de weg van “austerity”. Snijden, hakken, zagen, schuren is het wat er wordt gedaan om de “kosten” te drukken. Neem Nederland ….. al geconfronteerd met een austerity-pakket van 17 miljard en zojuist las ik dat men spreekt van een aanvullend bezuinigingspakket van 15 miljard. 32 miljard totaal … dat is gelijk aan 5% van ons BBP oftwel men neemt maatregelen die gelijk staan aan 5% economische krimp! En Rutte noemt dat slim want die verkeert in het waanidee, dat daartegenover zoveel nieuwe economische groei zal kunnen worden gegenereerd, dat de groeibalans uiteindelijk positief zal uitvallen. Welke idioot gelooft dat? Deze in ieder geval niet!

  5. Heb ook Tegenlicht bekeken. Wat me vooral opviel was de “bescheidenheid” waarmee de RA’s zichzelf als speler in het grote spel presenteerden. “RA’s bedienen slechts hun klanten met gevraagde rapportjes” was het zo ongeveer.
    Terecht voeg jij daar aan toe, dat geen enkele aandacht werd en wordt geschonken aan de gevolgen van hun rekensommetjes voor grote groepen mensen. En mijn geschrokken reactie daarop is, dat de politiek, die tot in detail op de hoogte is van deze volstrekt eenzijdige werkwijze van die RA’s en dus moet doorzien welke mogelijk verschrikkelijke gevolgen voor de burgers daaruit kunnen voortvloeien, vrijwel niets doet om dergelijke affreuse risico’s in te dammen. De enige weg die de politiek, ook nog eens op de nek gezeten door het grote bedrijfsleven en de banken, ziet is ten koste van letterlijk alles economische groei genereren. Kan dat niet op de meest simpele manier [meer produceren + meer verkopen] dan moet het maar op de keiharde manier [de eigen kosten drastisch reduceren door de burger genadeloos heel veel af te pakken]. De overheid, zoveel is wel duidelijk, opereert niet als belangenbehartiger van haar burgers, maar veel meer als een Raad van Bestuur van de BV Nederland. En is voortdurend bezig met een nooit stoppend reorganisatieproces, dat voor 99% het neo-liberale proces dient.

  6. Ik wist vrijwel niets over de ontstaanshistorie van RA’s. Voor mij was het tot lezing van jouw “document” alsof die krengen er altijd geweest zijn. 🙂
    Niet geheel verrassend blijkt, dat de RA’s onverbrekelijk verbonden zijn aan de afgedwongen invoering van het neo-liberalisme en vanuit die positie groter dan zichzelf zijn geworden.
    Een eerste lezing van dit deel 1 doet bij mij het sterke gevoel rijzen, dat we in Europa op een nogal bedenkelijke wijze in de val zijn gelokt. Want zelfs als we voor een Amerikaans “fait accompli” zijn gezet [this is the way we’re gonna rule the world: join us or get demolished] blijft duidelijk overeind staan, dat een 1-2tje tussen de bankwereld en de politiek bepalend is geweest voor de uiteindelijke strategische keuze.
    Ik lees en denk door.

Nice and easy to work with

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s